MANATUTO, 23 Jullu 2026

Prezidente Repรบblika, Josรฉ Ramos-Horta ho Primeiru-Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmรฃo hala’o serimรณnia lansamentu fatuk dahuluk bรก Projetu Solar Fotovoltaiku (PV) ho sistema armazenamentu enerjia no sistema SCADA bรก interkoneksaun ho rede transmisaun elรฉtrika, iha Suku Lifau, Postu Administrativu Laleia, Munisรญpiu Manatuto, kinta (23/07).

Projetu ne’e sei instala sentrรกl solar ho kapasidade 72 megawatts (MW) no sistema armazenamentu enerjia iha bateria ho kapasidade 36 megawatts-ora (MWh), atu fornese eletrisidade bรก rede nasionรกl, diversifika fonte enerjia no hamenus dependรฉnsia Timor-Leste bรก kombustรญvel importadu.

Prezidente Repรบblika, Josรฉ Ramos-Horta, parabeniza IX Governu Konstitusionรกl lideradu hosi PM Xanana tanba konsege lori projetu investimentu estratรฉjiku ida-ne’e bรก oin.

Xefe Estadu hateten projetu hanesan ne’e presiza tempu, koordenasaun no involvimentu hosi ajรฉnsia internasionรกl no investidรณr privadu.

โ€œ๐„๐ฅ๐ž๐ญ๐ซ๐ข๐ฌ๐ข๐๐š๐๐ž ๐ฆ๐š๐ค ๐ฌ๐ž๐ข๐ญ๐จฬ๐ซ ๐ข๐๐š ๐ง๐ž’๐ž๐›๐žฬ ๐ข๐ฆ๐ฉ๐จ๐ซ๐ญ๐š๐ง๐ญ๐ž ๐ญ๐ž๐›๐ž๐ฌ ๐›๐šฬ ๐๐ž๐ณ๐ž๐ง๐ฏ๐จ๐ฅ๐ฏ๐ข๐ฆ๐ž๐ง๐ญ๐ฎ. ๐ˆ๐ญ๐š ๐›๐ž๐ฅ๐ž ๐ก๐š๐ซ๐ž๐ž ๐ฉ๐ซ๐จ๐ ๐ซ๐ž๐ฌ๐ฎ ๐ง๐ž’๐ž๐›๐žฬ ๐ฅ๐š’๐จ ๐ฆ๐š๐ค๐š’๐š๐ฌ ๐ง๐จ ๐ค๐จ๐ง๐ญ๐ข๐ง๐ฎ๐ข๐๐š๐๐ž ๐ข๐ฆ๐ฉ๐ฅ๐ž๐ฆ๐ž๐ง๐ญ๐š๐ฌ๐š๐ฎ๐ง ๐๐ฅ๐š๐ง๐ฎ ๐„๐ฌ๐ญ๐ซ๐š๐ญ๐žฬ๐ฃ๐ข๐ค๐ฎ ๐ƒ๐ž๐ณ๐ž๐ง๐ฏ๐จ๐ฅ๐ฏ๐ข๐ฆ๐ž๐ง๐ญ๐ฎ ๐๐š๐ฌ๐ข๐จ๐ง๐šฬ๐ฅ ๐Ÿ๐ŸŽ๐Ÿ๐Ÿโ€“๐Ÿ๐ŸŽ๐Ÿ‘๐ŸŽ,โ€ Ramos-Horta hateten.

Kona-bรก ne’e PM Xanana esplika projetu ne’e hanesan investimentu importante bรก sistema elรฉtriku nasionรกl no bรก futuru dezenvolvimentu ekonomia Timor-Leste.

Governu kontinua empenha atu garante fornesimentu eletrisidade ida fiรกvel bรก uma-kain, eskola, sentru saรบde, instituisaun pรบblika no empreza sira iha paรญs tomak.

โ€œ๐€๐ ๐จ๐ซ๐š ๐ข๐ญ๐š ๐ฉ๐ซ๐ž๐ฌ๐ข๐ณ๐š ๐ซ๐ž๐Ÿ๐จ๐ซ๐ฌ๐š ๐ฌ๐ข๐ฌ๐ญ๐ž๐ฆ๐š ๐ง๐š๐ฌ๐ข๐จ๐ง๐šฬ๐ฅ ๐ž๐ฅ๐ž๐ญ๐ซ๐ข๐ฌ๐ข๐๐š๐๐ž ๐ง๐จ ๐ฉ๐ซ๐ž๐ฉ๐š๐ซ๐š ๐›๐š ๐Ÿ๐ฎ๐ญ๐ฎ๐ซ๐ฎ. ๐ˆ๐ญ๐š ๐ญ๐ž๐ง๐ค๐ž ๐๐ข๐ฏ๐ž๐ซ๐ฌ๐ข๐Ÿ๐ข๐ค๐š ๐ข๐ญ๐š-๐ง๐ข๐š ๐Ÿ๐จ๐ง๐ญ๐ž๐ฌ ๐ž๐ง๐ž๐ซ๐ฃ๐ข๐š ๐ง๐จ ๐ซ๐ž๐๐ฎฬ๐ฌ ๐๐ž๐ฉ๐ž๐ง๐๐žฬ๐ง๐ฌ๐ข๐š ๐›๐šฬ ๐ค๐จ๐ฆ๐›๐ฎ๐ฌ๐ญ๐ขฬ๐ฏ๐ž๐ข๐ฌ ๐ข๐ฆ๐ฉ๐จ๐ซ๐ญ๐š๐๐ฎ๐ฌ. ๐“๐š๐ง๐›๐š ๐ง๐ž’๐ž ๐๐ซ๐จ๐ฃ๐ž๐ญ๐ฎ ๐’๐จ๐ฅ๐š๐ซ ๐…๐จ๐ญ๐จ๐ฏ๐จ๐ฅ๐ญ๐š๐ข๐ค๐ฎ ๐ข๐ก๐š ๐‹๐š๐ฅ๐ž๐ข๐š ๐ข๐ฆ๐ฉ๐จ๐ซ๐ญ๐š๐ง๐ญ๐ž ๐ญ๐ž๐›๐ž๐ญ๐ž๐›๐ž๐ฌ,โ€ PM Xanana hateten.

Xefe Governu halo estimasaun katak projetu ne’e sei hamenus gastus kombustรญvel entre $25 to’o $30 milloens kada tinan, rekursu ne’ebรฉ bele rediresiona bรก saรบde, edukasaun, infraestruturas no prioridade nasionais seluk.

Aleinde benefรญsiu finanseiru, projetu ne’e sei fรณ formasaun bรก tรฉkniku EDTL durante faze instalasaun, operasaun no manutensaun, no mรณs sei apoia formasaun no investigasaun bรก estudante timoroan sira iha รกrea enerjia renovรกvel.

Projetu ne’e sei kria empregu durante perรญodu konstrusaun ne’ebรฉ previstu dura entre fulan 18 no 24.

Projetu ne’e implementa tuir modelu Independent Power Producer (IPP), liuhusi empreza Manatuto Renewable Power, ne’ebรฉ harii husi ITOCHU, hosi Japaun, no EDF hosi Fransa.

Embaixadรณr Fransa iha Timor-Leste, Fabien Penone, hateten projetu ne’e sei hasa’e asesu bรก eletrisidade ida konfiรกvel, hamenus emisaun COโ‚‚ no redรบz dependรฉnsia bรก kombustรญvel importadu.

Nia konsidera envolvimentu EDF hanesan sinรกl ida forte bรก kooperasaun ekonรณmika entre Fransa ho Timor-Leste.

Embaixadรณr Japaun, Yasushi Yamamoto, afirma katak Governu Japaun apoia projetu ne’e liuhosi finansiamentu JICA, no konsidera inisiativa ida-ne’e hanesan ezemplu di’ak hosi kooperasaun entre seitรณr pรบbliku no privadu atu promove enerjia renovรกvel no seguransa enerjรฉtika.

Prezidente Komisaun Ezekutivu EDTL, E.P., Paulo da Silva, esplika projetu ne’e uza modalidade IPP, ne’ebรฉ signifika investimentu, konstrusaun, operasaun no manutensaun halo hosi seitรณr privadu, enkuantu EDTL sosa eletrisidade ho presu 6,5 centavus bรก kada kWh durante perรญodu kontratu tinan 25.

Nia akresenta, aleinde poupansa kombustรญvel to’o $30 milloens kada tinan, EDTL mรณs sei bele aplika bรก programa karbon krรฉditu internasionรกl ho apoiu hosi Banku Dezenvolvimentu Aziรกtiku (ADB).

Projetu ne’e sei sai mรณs sentru formasaun no peskiza bรก tรฉkniku EDTL no estudante sira.

Projetu ne’e hetan finansiamentu hosi seitรณr privadu internasionรกl ho valรณr to’o $85,6 milloens, liuhosi ITOCHU hosi Japaun no EDF hosi Fransa.

Serimรณnia lansamentu ne’e partisipa hosi membru Governu, membru Parlamentu Nasionรกl, korpu diplomรกtiku, autoridade defeza no seguransa, no komunidade Suku Lifau, Laleia.

(Mรฉdia-GPM)

ยฉ 2026 Administration Municipality of Manatuto