Manatuto, 30 Marsu 2026, Empreza Nasionรกl Esperanรงa Timor Oan, Lda (ETO) hahรบ konstrui Parke Industriรกl lima ne’ebรฉ lokaliza iha Zona Industriรกl Beadi, Aldeia Carlilo, Suku Aiteas, Postu Administrativu Manatuto-Vila, Munisรญpiu Manatuto, segunda (30/03/2026).
Inรญsiu konstrusaun neโe lansa direta hosi Primeiru-Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmรฃo akompaรฑa hosi Diretรณr Ezekutivu Kompaรฑia Nasionรกl ETO, Nilton dos Santos Gusmรฃo, membru Governu sira, membru Parlamentu Nasionรกl, Prezidente Autoridade Munisipรกl Manatuto Sr.Luis Inacio Henrique Fernandes ho Ekipa, seitรณr privadu, reprezentante Banku Mundiรกl iha Timor-Leste, David Freedman, famรญlia boโot ETO Group no komunidade Manatuto.
Parque Indรบstrial neโebรฉ harii hosi Kompaรฑia Esperansa Timor-Oan (ETO) neโe integra unidade fรกbrika lima kompostu hosi fรกbrika produsaun Kaixa, fรกbrika produsaun estrutura metรกlika H-Beam, fabrika prosesamentu sardina enlatada, Matadouru no indรบstria prosesamentu na’an, Fabrika Benifisiamentu de Arroz ka Fo’os.
๐๐ซ๐๐ณ๐ข๐๐๐ง๐ญ๐ ๐๐ ๐๐ฎ๐ญ๐จ๐ซ๐ข๐๐๐๐ ๐๐ฎ๐ง๐ข๐ฌ๐ข๐ฉ๐๐ฅ ๐๐๐ง๐๐ญ๐ฎ๐ญ๐จ ๐๐ซ.๐๐ฎ๐ข๐ฌ ๐๐ง๐๐๐ข๐จ ๐๐๐ง๐ซ๐ข๐ช๐ฎ๐ ๐ ๐๐ซ๐ง๐๐ง๐๐๐ฌ, ๐ข๐ก๐ ๐ง๐ข๐ ๐๐ข๐ฌ๐ค๐ฎ๐ซ๐ฌ๐ฎ, โ๐๐ฆ๐ข ๐๐ ๐ซ๐๐๐๐ฌ๐ ๐๐ ๐๐ฆ๐ฉ๐ซ๐๐ณ๐ ๐๐๐ ๐ก๐จ๐๐ข ๐ฅ๐๐ง๐ฌ๐ ๐๐๐ญ๐ฎ๐ค ๐๐๐ก๐ฎ๐ฅ๐ฎ๐ค ๐๐๐ซ๐ค๐ ๐๐ง๐๐ฎ๐ฌ๐ญ๐ซ๐ข๐๐ฅ ๐ข๐๐ ๐ง๐โ๐, ๐ฅ๐ข๐ฎ-๐ฅ๐ข๐ฎ ๐ก๐จ๐๐ข ๐ก๐๐ฌ๐๐ ๐๐ค๐จ๐ง๐จ๐ฆ๐ข๐ ๐ฉ๐จ๐ฏ๐ฎ ๐ง๐ข๐๐ง ๐ง๐จ ๐๐จ ๐๐ฌ๐ฉ๐๐ฌ๐ฎ ๐๐ข๐ซ๐ฆ๐ ๐ข๐๐ ๐๐ญ๐ฎ ๐ซ๐๐๐ฎ๐ณ ๐ฉ๐ซ๐จ๐๐ฅ๐๐ฆ๐ ๐ฌ๐จ๐ฌ๐ข๐๐ฅ ๐ฌ๐ข๐ซ๐ ๐ข๐ก๐ ๐๐ฌ๐ฉ๐๐ญ๐ฎ ๐๐๐ณ๐๐ฆ๐ฉ๐ซ๐๐ ๐ฎ ๐ฃ๐จ๐ฏ๐๐ฆ ๐ฌ๐ข๐ซ๐ ๐ง๐ข๐๐งโ.
๐๐ฃ๐ซ๐ฆ๐ต๐ช๐ท๐ถ ๐ด๐ช๐ณ๐ข ๐ฉ๐ฐ๐ด๐ช ๐ง๐ขฬ๐ฃ๐ณ๐ช๐ฌ๐ข ๐ญ๐ช๐ฎ๐ข ๐ฏ๐ฆโ๐ฆ ๐ฎ๐ข๐ฌ ๐ฉ๐ข๐ฏ๐ฆ๐ด๐ข๐ฏ ๐ง๐ขฬ๐ฃ๐ณ๐ช๐ฌ๐ข ๐ฑ๐ณ๐ฐ๐ฅ๐ถ๐ด๐ข๐ถ๐ฏ ๐ฌ๐ข๐ช๐น๐ข ๐ฏ๐ถ’๐ถ๐ฅ๐ขฬ๐ณ ๐ง๐ขฬ๐ฃ๐ณ๐ช๐ฌ๐ข ๐ฏ๐ฆโ๐ฆ๐ฃ๐ฆฬ ๐ญ๐ฐ๐ณ๐ช ๐ฃ๐ฆ๐ฏ๐ฆ๐ง๐ชฬ๐ด๐ช๐ถ ๐ฐ๐ช๐ฐ๐ช๐ฏ, ๐ต๐ข๐ฏ๐ต๐ถ ๐ฃ๐ขฬ ๐ฆ๐ฌ๐ฐ๐ฏ๐ฐ๐ฎ๐ช๐ข ๐ญ๐ฐ๐ฌ๐ขฬ๐ญ, ๐ช๐ฏ๐ฅ๐ถฬ๐ด๐ต๐ณ๐ช๐ข, ๐ช๐ฏ๐ฌ๐ญ๐ถ๐ช ๐ฎ๐ฐฬ๐ด ๐ฃ๐ขฬ ๐ข๐ฎ๐ฃ๐ช๐ฆ๐ฏ๐ต๐ฆ ๐ด๐ฆ๐ช ๐ถ๐ป๐ข ๐ฎ๐ข๐ต๐ฆ๐ณ๐ช๐ขฬ๐ญ ๐ฏ๐ฆ’๐ฆ๐ฃ๐ฆฬ ๐ด๐ถ๐ด๐ต๐ฆ๐ฏ๐ต๐ขฬ๐ท๐ฆ๐ญ. ๐๐ณ๐ช๐ข ๐ฐ๐ฑ๐ฐ๐ณ๐ต๐ถ๐ฏ๐ช๐ฅ๐ข๐ฅ๐ฆ ๐ด๐ฆ๐ณ๐ท๐ช๐ด๐ถ, ๐ง๐ข๐ด๐ช๐ญ๐ช๐ต๐ข ๐ช๐ฏ๐ฅ๐ถฬ๐ด๐ต๐ณ๐ช๐ข ๐ด๐ฆ๐ญ๐ถ๐ฌ ๐ฉ๐ข๐ฎ๐ฆ๐ฏ๐ถ๐ด ๐ฌ๐ถ๐ด๐ต๐ถ ๐ช๐ฎ๐ฑ๐ฐ๐ณ๐ต๐ข๐ด๐ข๐ถ๐ฏ.
๐น๐ฬ๐๐๐๐๐ ๐๐๐๐๐ข๐ ๐๐ข๐ ๐๐ ๐ก๐๐ข๐ก๐ข๐๐ ๐๐๐ก๐๐๐๐๐ ๐ป-๐ต๐๐๐ ๐๐๐๐๐๐ก๐๐๐ก๐ ๐ก๐๐๐๐ ๐๐ฬ ๐๐๐ง๐๐๐ฃ๐๐๐ฃ๐๐๐๐๐ก๐ข ๐๐๐๐๐๐๐ ๐ก๐๐ข๐ก๐ข๐๐, ๐๐ฬ๐๐๐๐๐ ๐๐๐-๐๐’๐ ๐๐๐๐ ๐๐๐๐๐ก๐ข๐๐๐๐๐๐ ๐๐๐ข๐ ๐๐ฬ ๐๐๐๐๐ ๐’๐ ๐ ๐๐๐ ๐๐ก๐ข ๐๐๐๐๐๐๐ ๐ก๐๐๐๐๐๐๐๐๐ ๐๐๐๐๐๐๐ข ๐๐๐ข-๐๐๐ข ๐โ๐ ๐๐๐๐ขฬ๐ ๐ก๐๐๐ ๐๐๐ก๐ฬ๐ ๐๐ ๐๐๐๐ฬ๐๐๐๐.
๐น๐ฬ๐๐๐๐๐ ๐๐๐๐ ๐๐ ๐๐๐๐๐ก๐ข ๐ ๐๐๐๐๐๐ ๐๐๐๐๐ก๐๐๐ ๐๐๐๐๐๐ก๐๐๐ก๐ ๐ก๐๐๐๐ ๐๐ฬ ๐๐๐ง๐๐๐ฃ๐๐๐ฃ๐๐๐๐๐ก๐ข ๐๐๐๐๐๐๐๐ ๐๐๐๐ฬ๐ ๐๐ ๐๐๐ ๐๐๐๐ฬ๐ ๐ ๐๐๐. ๐ด๐๐๐๐๐ ๐๐๐๐ข โ๐ ๐๐๐๐๐-3 ๐๐ ๐๐๐ก๐๐๐๐๐ ๐ต12, ๐ ๐๐๐๐๐๐ ๐๐ฬ ๐๐๐๐๐๐ฬ๐ ๐๐ข ๐๐โ๐๐ก ๐๐ฬ ๐๐๐๐๐๐๐๐ ๐๐๐๐๐๐๐ ๐ธ๐ ๐๐๐๐ฬ๐ (๐๐๐ธ) ๐โ๐ ๐๐๐๐๐ ๐ฟ๐๐ ๐ก๐ โ๐๐๐ โ๐๐๐’๐ ๐๐ข๐ก๐๐๐ ๐๐ข๐ ๐๐ ๐๐๐ง๐๐๐ฃ๐๐๐ฃ๐๐๐๐๐ก๐ข ๐๐๐๐ข๐ก๐๐ ๐๐๐๐๐๐๐ ๐ ๐๐๐-๐๐๐๐.
๐๐๐ก๐๐๐๐ข๐๐ข ๐๐ ๐๐๐๐ขฬ๐ ๐ก๐๐๐ ๐๐๐๐ ๐๐ ๐๐๐๐๐ก๐ข ๐๐’๐๐ ๐โ๐ ๐๐๐๐๐๐ก๐ฬ๐๐ ๐๐ ๐๐โ๐๐ก ๐ก๐๐๐๐ ๐๐ก๐ข ๐๐๐ง๐๐๐ฃ๐๐๐ฃ๐ ๐ ๐๐๐ก๐ฬ๐ ๐๐๐๐ข๐ฬ๐๐๐ ๐๐ โ๐๐๐๐ก๐๐ ๐๐๐๐๐ฬ๐๐๐ ๐๐๐-๐๐๐๐๐. ๐๐๐๐ ๐๐ ๐๐๐๐๐ก๐ข ๐๐๐ ๐๐’๐๐๐ฬ ๐๐๐๐๐๐๐ข ๐ ๐๐ ๐๐ ๐๐๐ข๐๐ ๐๐๐ก๐๐ ๐๐โ๐๐ ๐๐’๐๐๐ฬ ๐๐๐ ๐๐ข๐๐ ๐ข๐๐ข, ๐๐๐๐ , ๐ ๐๐ข๐๐ฬ๐ฃ๐๐, ๐๐ ๐๐๐ฃ๐๐ โ๐๐ ๐ ๐๐๐๐๐ ๐ก๐๐๐๐ ๐๐๐ข-โ๐๐ ๐ ๐๐๐๐ก๐๐๐๐ข ๐๐ข๐๐๐๐๐๐๐ ๐๐’๐๐๐ฬ ๐๐๐๐ข๐๐๐ง๐ข.
๐น๐ฬ๐๐๐๐๐ ๐๐๐๐๐๐๐ ๐๐๐๐๐๐ก๐ข ๐๐ ๐๐๐๐๐ง ๐๐ ๐๐’๐๐ ๐โ๐ ๐๐๐๐๐ ๐๐’๐๐๐ฬ ๐๐๐ฬ๐ก๐๐๐ข ๐ก๐๐๐๐ ๐๐ก๐ข ๐๐๐๐๐๐ก๐ ๐๐ข๐ก๐๐ ๐ข๐๐๐ ๐๐ฬ๐๐ ๐๐ ๐๐-โ๐๐ ๐๐ โ๐๐๐๐ก๐๐ ๐๐๐๐๐ฬ๐๐๐ ๐๐ข๐๐ฬ๐. ๐ด๐๐๐๐๐ข๐๐ก๐ฬ๐ ๐ ๐๐๐ ๐ ๐๐ โ๐๐ก๐๐ ๐๐๐๐๐๐ฬ๐ ๐๐ข ๐๐๐๐๐ก๐ ๐๐ฬ ๐๐๐๐๐๐ก๐๐ ๐๐๐๐๐๐๐ข ๐๐ฬ ๐ ๐๐๐-๐๐๐ ๐๐๐๐๐ข๐ก๐ข ๐๐ โ๐๐ ๐’๐ ๐ ๐๐๐-๐๐๐ ๐๐ข๐๐๐ข.
โ๐๐จ ๐จ๐ซ๐ ๐ฎ๐ฅ๐ฅ๐ฎ ๐ฆ๐๐ค ๐ก๐โ๐ฎ ๐ฉ๐๐ซ๐ญ๐ข๐ฌ๐ข๐ฉ๐ ๐ข๐ก๐ ๐ฌ๐๐ซ๐ข๐ฆ๐จฬ๐ง๐ข๐ ๐ข๐๐ ๐ง๐โ๐ ๐๐ฬ ๐ค๐จ๐ง๐ฌ๐ญ๐ซ๐ฎ๐ฌ๐๐ฎ๐ง ๐๐๐ซ๐ค๐ ๐๐ง๐๐ฎ๐ฌ๐ญ๐ซ๐ข๐ฬ๐ฅ ๐๐๐ฌ๐ข๐จ๐ง๐ฬ๐ฅ ๐๐๐ง๐๐ญ๐ฎ๐ญ๐จ. ๐๐๐ ๐ง๐โ๐ ๐ซ๐๐๐ฅ๐๐ญ๐ ๐ฏ๐ข๐ณ๐๐ฎ๐ง ๐๐ฆ๐ฉ๐ซ๐๐ณ๐ฬ๐ซ๐ข๐ฎ ๐๐ข๐ฆ๐จ๐ซ๐จ๐๐ง ๐ข๐๐ ๐ค๐จ๐ง๐-๐๐ฬ ๐จ๐ข๐ง๐ฌ๐ฬ ๐๐๐ฅ๐ ๐ฉ๐๐ซ๐ญ๐ข๐ฌ๐ข๐ฉ๐ ๐๐ญ๐ข๐ฏ๐ฎ ๐ข๐ก๐ ๐๐๐ณ๐๐ง๐ฏ๐จ๐ฅ๐ฏ๐ข๐ฆ๐๐ง๐ญ๐ฎ ๐๐ค๐จ๐ง๐จ๐ฆ๐ข๐ ๐ง๐๐ฌ๐๐ฎ๐ง ๐ง๐ข๐๐ง. ๐๐โ๐ฎ ๐ก๐๐ญ๐จโ๐จ ๐ฉ๐๐ซ๐๐๐ฬ๐ง๐ฌ ๐๐ฬ ๐๐ข๐ฅ๐ญ๐จ๐ง, ๐๐ฬ ๐ข๐ง๐ข๐ฌ๐ข๐๐ญ๐ข๐ฏ๐ ๐ข๐๐ ๐ง๐โ๐ ๐ง๐จ ๐ก๐๐ข๐ง ๐ค๐๐ญ๐๐ค ๐ง๐ข๐ ๐ฌ๐๐ข ๐ฌ๐๐ข ๐๐ณ๐๐ฆ๐ฉ๐ฅ๐ฎ ๐ง๐จ ๐ฆ๐จ๐ญ๐ข๐ฏ๐๐ฌ๐๐ฎ๐ง ๐๐ฬ ๐๐ฆ๐ฉ๐ซ๐๐ณ๐ฬ๐ซ๐ข๐ฎ ๐๐ข๐ฆ๐จ๐ซ๐จ๐๐ง ๐ญ๐จ๐ฆ๐๐ค. ๐๐’๐ฎ ๐๐๐ณ๐๐ฃ๐ ๐ฌ๐ฎ๐ฌ๐ฌ๐๐ฌ๐ฎ ๐ก๐จ๐ญ๐ฎ ๐๐ฬ ๐ง๐ข๐,โ PM Xanana hatoโo mensajen.
Diretรณr Ezekutivu Empreza Nasionรกl ETO, Nilton Gusmรฃo esplika kona-bรก objetivu hosi investimentu ida-ne’e atu kria empregu no hamenus dependรฉnsia Timor-Leste nian bรก importasaun.
Estabelesimentu indรบstria prosesamentu no fรกbrika hirak ne’ebรฉ temi ona, iha importรกnsia boโot tebes bรก dezenvolvimentu nasionรกl no moris di’ak populasaun, liu-liu iha Timor-Leste ne’ebรฉ agrikultura sai hanesan baze bรก ekonomia.
โ๐๐ฎ’๐ฎ๐๐๐ซ ๐ง๐๐ฌ๐๐ฎ๐ง ๐ข๐ง๐๐๐ฉ๐๐ง๐๐๐ง๐ญ๐, ๐๐ข๐ฆ๐จ๐ซ-๐๐๐ฌ๐ญ๐ ๐ข๐ก๐ ๐ซ๐๐ฌ๐ฉ๐จ๐ง๐ฌ๐๐๐ข๐ฅ๐ข๐๐๐๐ ๐๐ญ๐ฎ ๐ก๐๐ฆ๐๐ญ๐ข๐ง ๐๐ค๐จ๐ง๐จ๐ฆ๐ข๐ ๐ซ๐๐ข ๐ฅ๐๐ซ๐๐ง ๐ก๐จ ๐๐ญ๐ข๐ฏ๐ข๐๐๐๐ ๐ข๐ง๐๐ฎฬ๐ฌ๐ญ๐ซ๐ข๐. ๐๐๐ง๐๐ ๐ง๐’๐ ๐๐๐ ๐ฆ๐จฬ๐ฌ ๐ก๐๐ก๐ฎฬ ๐ฆ๐๐ข ๐ก๐จ ๐ฉ๐ฅ๐๐ง๐ฎ ๐๐ข๐ฏ๐๐ซ๐ฌ๐ข๐๐ข๐ค๐๐ฌ๐๐ฎ๐ง ๐๐ญ๐ฎ ๐ค๐จ๐ง๐ญ๐ซ๐ข๐๐ฎ๐ข ๐ก๐๐ฆ๐๐ญ๐ข๐ง ๐๐ค๐จ๐ง๐จ๐ฆ๐ข๐ ๐๐ข๐ฆ๐จ๐ซ-๐๐๐ฌ๐ญ๐ ๐ฅ๐ข๐ฎ-๐ก๐จ๐ฌ๐ข ๐ข๐ง๐ฏ๐๐ฌ๐ญ๐ข๐ฆ๐๐ง๐ญ๐ฎ ๐ข๐ก๐ ๐ฌ๐๐ข๐ญ๐จฬ๐ซ ๐ข๐ง๐๐ฎฬ๐ฌ๐ญ๐ซ๐ข๐ ๐ฆ๐๐ง๐ฎ๐๐๐ญ๐ฎ๐ซ๐ ๐๐ญ๐ฎ ๐๐๐ฅ๐ ๐ซ๐๐ฌ๐ฉ๐จ๐ง๐๐ ๐ฉ๐ฅ๐๐ง๐ฎ ๐๐ฌ๐ญ๐ซ๐๐ญ๐ฬ๐ฃ๐ข๐ค๐ฎ ๐ง๐’๐๐๐ฬ ๐๐จ๐ฏ๐๐ซ๐ง๐ฎ ๐ญ๐ซ๐๐ฌ๐ ๐จ๐ง๐ ๐๐ฬ ๐๐ข๐ฆ๐จ๐ซ-๐๐๐ฌ๐ญ๐,โ Nilton Gusmรฃo esplika.
Investimentu faze da-huluk entre millaun $13 to’o $15 ho faze konstrusaun, estimasaun hatudu katak sei kria entre 100 to’o 150 to’o postu servisu, no fรณ prioridade bรก Timoroan sira, iha faze operasaun fรกbrika sira, Parke Industriรกl ida-ne’e kria empregu direta entre 600 to’o 700 pesoas, empregu indireta liu ema 1.500.
ETO harii iha tinan 2000 depoiz de independรฉnsia ho vizaun atu sai parseiru estratรฉjiku Governu nian iha dezenvolvimentu integradu no sustentรกvel.
Ho projetu indรบstria sira ne’e, ETO iha misaun atu kria postu servisu diretamente no indiretamente bรก timoroan sira hodi partisipa iha dezenvolvimentu ida ne’ebรฉ sustentรกvel.
Apoia dezenvolvimentu Estadu nian tantu iha nรญvel lokรกl, nasionรกl no dezenvolve rede kooperasaun servisu hodi hakbiit timoroan sira, nune’e bele partisipa iha prosesu dezenvolvimentu ida ne’ebรฉ integradu no sustentรกvel.
Establesimentu projetu indรบstria neโe tanba Timor-Leste hanesan membru foun ASEAN nian, ETO mai ho komrpomisu katak, presiza prepara-an atu konkorre ho nasaun membru seluk iha seitรณr industriรกl oioin.
Prezidente Autoridade Munisรญpiu Manatuto, Luรญs Hendrique Inรกcio Fernandes konsidera eventu ida-neโe hatudu tebes kompromisu forte ida hosi empreza nasionรกl nian, hodi hasa’e nรญvel dezenvolvimentu iha munisรญpiu Manututo, liu-liu hasa’e ekonomia povu nian, no fรณ pasu firme ida atu redรบs problema sosiรกl sira iha aspetu dezempregu.
Ho instalasaun fรกbrika ida-n’e, nia fiar katak munisรญpiu Manatuto hatudu daudaun ona kbiit bรก hasoru Poder Lokรกl, bainhira progresu ekonรณmiu no kampu traballu bele hatudu sinรกl di’ak iha futuru.
#MEDIA PAM MANATUTO













